[ΑΡΘΡΟ] Νικόλας Φαραντούρης: Tο ψευδοδίλημμα κατευνασμός ή πολέμος

Η Τουρκία ανακοίνωσε δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα, στο Βόρειο Αιγαίο και στην περιοχή Φετιγιέ–Κας, με προεδρικές αποφάσεις από τα μέσα Αυγούστου. Η Αθήνα ορθώς επισημαίνει ότι, όπου οι ρυθμίσεις επεκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων ή σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα. Αρκεί η σημερινή αυτή αντίδραση της Αθήνας; Όχι.

Στη διεθνή πολιτική δεν αρκεί να επικαλείσαι το Διεθνές Δίκαιο· πρέπει να έχεις τη βούληση να το εφαρμόσεις και να το επιβάλεις, προλαμβάνοντας τη δημιουργία τετελεσμένων επί του πεδίου.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή, υπάρχουν φωνές που επιχειρούν να μετατρέψουν τις τουρκικές προκλήσεις σε ένα απλοϊκό αλλά και επικίνδυνο ψευδοδίλημμα: κατευνασμός ή πόλεμος. Είναι ένα δίλημμα που αδικεί την Ελλάδα και αποκαλύπτει τους κήρυκες μιας αντιφατικής εξωτερικής πολιτικής, που περιορίζεται να αντιδρά – και μάλιστα σπασμωδικά – παρά να «προλαμβάνει» διαμορφώνοντας τις εξελίξεις.

Η Τουρκία εφαρμόζει σταθερά μια πολιτική σταδιακής δημιουργίας τετελεσμένων: Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι ένα ακίνδυνο όραμα, αλλά μια αντίληψη που επιχειρεί να μετατρέψει το αφήγημα σε διεκδίκηση και τη διεκδίκηση σε καθεστώς. Τα θαλάσσια πάρκα, όπως και οι Νavtex του Ιανουαρίου και προηγουμένως η παρεμπόδιση πόντισης του καλωδίου, εντάσσονται σε αυτή τη λογική. Η ίδια η τουρκική κυβέρνηση τα συνδέει με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό της και με την «περιβαλλοντική προστασία» μιας μεγάλης θαλάσσιας έκτασης που ενθυλακώνει ελληνικό έδαφος.

Μέσα από την ευρωπαϊκή εμπειρία και γνωρίζοντας τις ιδιαιτερότητες των ελληνοτουρκικών σχέσεων, πιστεύω και υποστηρίζω ήδη απ’ το 2020 ότι η Αθήνα έπρεπε να είχε προχωρήσει σε πράξεις άσκησης εθνικής κυριαρχίας, απ’ τις οποίες τα τελευταία χρόνια συνειδητά απέχουμε.

Ούτε πόλεμο επιθυμούμε, ούτε μας ταιριάζουν λεονταρισμοί και κούφιες πατριδοκάπηλες μεγαλοστομίες. Γνωρίζουμε όμως ότι ο διαρκής αναχωρητισμός οδηγεί με βεβαιότητα στη σύγκρουση, αφού όταν μετατοπίζονται διαρκώς οι «κόκκινες γραμμές» προς τα πίσω, κάποια στιγμή «θα βρούν τοίχο» και τότε δεν θα υπάρχουν εναλλακτικές.

Εξηγούμαι. Όφειλε εδώ και καιρό η Αθήνα να έχει προχωρήσει σε συγκεκριμένες ενέργειες που βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο και υπαγορεύονται απ’ τις Ευρωπαϊκές μας υποχρεώσεις:

α) Πόντιση καλωδίου με Κύπρο, το οποίο εντελώς προσχηματικά έχει καθυστερήσει τρια χρόνια, πότε γιατί το «πήραν τα κύματα», πότε για να επικαιροποιηθούν δήθεν οι τεχνοοιοκονομικές μελέτες ή προσφάτως για να συμμετάσχουν και άλλες εταιρίες, ενώ το πρότζεκτ έχει ήδη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση €700 εκ.

β) Στιβαρή προστασία των Ελλήνων αλιέων, οι οποίοι εκτροπίζονται καθημερινά και συστηματικά από τα θηριώδη τουρκικά αλιευτικά με τη συνδρομή των τουρκικών Αρχών ακόμη και εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.

γ) Έναρξη συζητήσεων για την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημοκρατία και με ανοικτό το ενδεχόμενο συμμετοχής και τρίτων χώρων στις συζητήσεις, τις οποίες Ελλάδα και Κύπρος – δύο Ευρωπαϊκά Κράτη Μέλη – θα ξεκινούσαν. Είχα προτείνει έναρξη συζητήσεων ήδη από τον Αύγουστο του 2025, διαπιστώνοντας τις εξαιρετικά αρνητικές εξελίξεις που οδηγούν στη στρατηγική περικύκλωση της χώρας.

Στο ΠΑΣΟΚ επιμένουμε ότι η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμο διπλωματικό και νομικό εργαλείο και ασφαλώς την ευρωπαϊκής μας παρουσία. Όπως η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο δημιούργησε ένα αντίβαρο νομιμότητας επί του πεδίου και περιόρισε στην πράξη τα περιθώρια της τουρκικής κίνησης, έτσι και συγκεκριμένες πράξεις άσκησης εθνικής κυριαρχίας (απ’ τις οποίες ωστόσο σήμερα απέχουμε) θα είχαν αποτρέψει πολλές απ’ τις πρόσφατες εξελίξεις.

Τα «ήρεμα νερά» δεν μπορούν να σημαίνουν «ήρεμη εγκατάλειψη» των δικαιωμάτων μας. Η ειρήνη δεν διασφαλίζεται όταν ένα κράτος αποφεύγει διαρκώς να ασκήσει τα δικαιώματά του επειδή φοβάται την παράνομη αντίδραση. Διασφαλίζεται με την άσκηση δικαιωμάτων, προφανώς με ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας αλλά και με την στιβαρή υπόμνηση ότι κάθε αναθεωρητική κίνηση θα συναντήσει νόμιμη, υπολογίσιμη και αποτελεσματική απάντηση.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι κατευνασμός ή πόλεμος· είναι αδράνεια ή εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία. Και το ΠΑΣΟΚ έχει απαντήσει ήδη απ’ τη διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη σ’ αυτό.

*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, κάτοχος της Ευρωπαϊκής έδρας Jean Monnet.