[ΑΡΘΡΟ] Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα: Ελλάδα και Κύπρος στον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Νικόλας Φαραντούρης

Απ’ την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου, το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί κεντρικό πυλώνα της εξωτερικής μας πολτικής. Διαχρονικά και διακομματικά. Τώρα λοιπόν που το θέτρο των εξελίξεων μεταφέρεται από τη Βαλτική στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι η ώρα να υπενθυμίσουμε σε εταίρους και συμμάχους, φίλους και αντιπάλους, ότι η ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας και άμυνας περνά μέσα από τούτο το εθνικό μας αμυντικό δόγμα.

Πράγματι, η γεωπολιτική συγκυρία που διαμορφώνεται από την κλιμακούμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, δεν επιτρέπει ψευδαισθήσεις ούτε διπλωματικές υπεκφυγές. Για την Ελλάδα, το κεντρικό ζήτημα ασφαλείας παραμένει σταθερό και διαχρονικό: ο νέο-οθωμανικός αναθεωρητισμός. Πρόκειται για μια στρατηγική αμφισβήτησης του διεθνούς δικαίου και των υφιστάμενων ισορροπιών, η οποία εκδηλώνεται συστηματικά από το Αιγαίο έως την Κύπρο. Η ανάφλεξη με το Ιράν επιβαρύνει περαιτέρω το περιβάλλον ασφαλείας, προσθέτοντας νέα στρώματα αβεβαιότητας σε μια ήδη εύθραυστη περιφερειακή εξίσωση.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται εγκλωβισμένη σε μια γεωπολιτική καθίζηση και μια επιλεκτική ανάγνωση των απειλών. Ισχυρά ευρωπαϊκά κράτη επιδιώκουν την ένταξη της Τουρκίας στη διαμορφούμενη αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου, αναγορεύοντάς την «αναγκαίο γεωστρατηγικό εταίρο». Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση παραγνωρίζει ότι η Άγκυρα δεν λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας αλλά ως δύναμη αναθεώρησης. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα και η Κύπρος εμφανίστηκαν να απουσιάζουν από τον επίσημο ευρωπαϊκό χάρτη των «απειλούμενων ανατολικών συνόρων», για το οποίο ζήτησα να ανασκευάσει η Κομισιόν με κατεπείγουσα ερώτησή μου προς 15ημέρου.

Συγκεκριμένα, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στη νέα στρατηγική για τη στήριξη των ανατολικών συνόρων και μάλιστα μόλις δύο 24ωρα πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, περιορίστηκε στις απειλές στη Βαλτική και τις συνορεύουσες με τη Ρωσία χώρες, παραβλέποντας πλήρως την τουρκική στρατιωτική κατοχή στην Κύπρο και τις συστηματικές προκλήσεις εις βάρος δύο κρατών-μελών.

Πρόκειται για «θεσμική μυωπία» που αλλοιώνει την ίδια τη γεωγραφία της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Όταν η Ανατολική Μεσόγειος αντιμετωπίζεται ως περιφερειακή υποσημείωση και όχι ως στρατηγικός πυλώνας, η Ευρώπη υπονομεύει την ίδια της τη συνοχή. Αυτό φυσικά θα πρέπει να ανασκευαστεί εν αναμονή της επίσημης απάντησης στην γραπτή μου παρέμβαση.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας αναδύονται και δυνατότητες εδραίωσης ενός σταθερού πλαισίου αποτροπής στη βάση του Εινάιου Αμυντικού Δόγματος, επιβεβαιώνοντας ότι ο ελληνισμός δεν αντιμετωπίζει τις εξελίξεις ως παθητικός παρατηρητής αλλά ως διαμορφωτής ισορροπιών. Με ποιό τρόπο; Με θεσμικές δράσεις. Εξηγούμαι:

Πρώτον, με επίκληση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42 παρ. 7 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ. Η μεταφορά έξι μαχητικών F-16 στα κατεχόμενα της Κύπρου συνιστά ευθεία πρόκληση και κατάφωρη παραβίαση του ευρωπαϊκού, διεθνούς (και αμερικανικού) δικαίου και ασφαλώς δεν αφορά μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία· αφορά το ίδιο το ευρωπαϊκό κεκτημένο, διότι τα κατεχόμενα εδάφη αποτελούν τμήμα της επικράτειας κράτους-μέλους της Ένωσης. Ως μέλος του Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέθεσα κατεπείγουσα ερώτηση προς την Επιτροπή, ζητώντας σαφείς απαντήσεις για την αντίδραση των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι σε αυτή την κλιμάκωση. Την ίδια στιγμή, με συντονισμένη δράση, η υπόθεση άρχισε να απασχολεί και το αμερικανικό Κογκρέσο, γεγονός που αναδεικνύει τη διεθνή σοβαρότητα της τουρκικής προκλητικότητας.

Δεύτερον, με τον επανασχεδιασμό των «απειλούμενων ανατολικών συνόρων» της ΕΕ. Κάθε απειλή από τη Θράκη έως την Ανατολική Μεσόγειο συνιστά ενιαία στρατηγική πρόκληση για τον Ελληνισμό και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια. Αθήνα και Λευκωσία έχουν ιστορική ευκαιρία να αναδειχθούν σε θεμελιώδεις πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής στη Μεσόγειο, όχι μόνο διεκδικώντας στήριξη αλλά αναλαμβάνοντας ρόλο θεσμικού εκφραστή των ευρωπαϊκών συμφερόντων στην περιοχή.

Τρίτον, με θεσμικές πρωτοβουλίες, όπως ο συντονισμός των θαλασσίων ζωνών των Μεσογειακών Κρατών Μελών της ΕΕ για μία «Ευρωπαϊκή ΑΟΖ», όπως εισηγήθηκα πρόσφατα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τη συνδρομή συναδέλφων ευρωβουλευτών του δημοκρατικου και προοδευτικού τόξου, αλλά και επισημόνων από διάφορες χώρες.

Η γεωπολιτική πραγματικότητα δεν επιτρέπει αδράνεια. Επιβάλλει στρατηγική διαύγεια, ενότητα σκοπού και αποφασιστικότητα. Διότι απλά: «Το συμφέρον της πατρίδας, ταυτίζεται με το συμφέρον του λαού». Και οφείλουμε να το υπενθυμίζουμε σε όσους επιλήσμονες ή πατριδοκάπηλους επιχειρούν να αποσυνδέσουν αυτά τα δύο.

*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ανεξάρτητος ευρωβουλευτής, μέλος της επιτροπής Ασφάλειας & Άμυνας και Συντονιστής της επιτροπής Συνταγματικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς.